اللغه الغميزه من الغمز و هو الذى يشير بعينه والمراد هنا غض البصر عن الحق- والسنه: اول النوم- الظلامه ما اخذه الظالم فتطلبه- سرعان و عجلان اسم فعل بمعنى سرع و عجل- ذا اهاله بكسر الهمزه دسم اللحم و هو جمله حاليه، مثل مشهور لمن له اهليه فى اخذ الحقوق عن الظالم- احاول بصيغه المتكلم اى اقصد- از اول من المزاوله بمعنى الاراده- و هية اى خرقه و استنهر فتقه اى: اتسع خرقه و انشق والرتق ضد الفتق و الضمائر المجرورات راجعه الى الخطب- اكدت اى بخلت و قلت خيره- نازلة: الحوادث الشديده- بائقه: الداهيه- افنيتكم اى فى دار كل واحد منكم مسا بالضم اسم مصدر للمسائه حكم فصل اى حكم مقطوع- ايها بمعنى هيهات- قيله اسم ام الاوس والخزرج- منتدى اى المجلس- الكفاح مصدر كفح كفحا و هو العدو كافح القوام اعدائهم اى استقبلوهم فى حرب بوجوهم ليس دونها ترس- والنجبه كالهمزه بمعنى الكريم و فى بعض النسخ بالخاء المعجمه ناطحتم من نطح اى حاربتم الامم بالجد والاهتمام كافحتم اى تعرضتم لدفع العدو من غير ضعف- البهم كصرد جمع بهمه و هو الرجل الشجاع- فتأمرون و فى بعض النسخ فتاتمرون- خضعت اى سكنت- نعزت بمعنى فارت- استوثق انتظام الشيئى.

ترجمه: فاطمه ى زهراء سلام الله عليها بانك برداشت كه اى جماعت جوانان اى پيشوايان ملت خيرالانام اى انصار دين و آئين اسلام اين تغافل و توانى چيست و اين بى اعتنائى در مظلمه ى من از چه راه باشد مگر نشنيديد از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پدر من كه فرمود هر مردى را در فرزندش بايد احترام كرد كه آن فرزند را نيكو بداريد بجهت احترام پدرش چه بسيار زود كرديد آن چه كرديد و بهواى نفس خويش عجلت نموديد و حال آن كه شما در دفع اين ظلم كه بر من وارد شده توانائيد آن چه من در طلب حق خود خواستارم بمن برگردانيد آيا چنان مى دانيد و مى گوئيد كه محمد رسول خدا فوت شد و اين امر مختصرى بود لا والله اين خطبى فظيع و مصيبتى بزرگ و ثلمه اى وسيع بود كه هيچ اندازه براى خرق آن بدست نشود و هيچ رتقى بهندسه ى اين فتق برنيايد جهان را در غيبت او ظلمت فرو گرفت و ستارگان در اين مصيبت تاريك گرديد و اميدهاى مردم تبديل بنا اميدى شد و كوههاى عالم خاشع و متزلزل گرديد حريم و حرمت پيغمبر را حشمت نماند سوگند با خداى اين نازله ى كبرى و اين مصيبت عظمى بود كه مانند آن حادثه و داهيه اى ديده نشده همانا كتاب خداى را در خانهاى خود بامدادان و شامگاهان تلاوت

كرديد و اصغاى قرائت آن را نموديد و بجهر و اخفات آن را مى خوانيد و مكشوف داشتيد كه بر انبياى سابقين و رسل پيشين از امضاى حكم و قضاى حتم چه رفته و همچنان خداوند در حق محمد فرمود كه نيست محمد مگر پيغمبرى و در مى گذرد چنان كه درگذشته اند پيش از وى پيغمبران اگر بميرد يا كشته بشود روى از دين برمى تابيد و مرتد مى شويد و هر كه طريق ارتداد سپارد زيانى بحضرت خداوند نمى رساند بلكه خويشتن را بدوزخ مى كشاند و خداوند سپاس گذاران را پاداش خير مى فرمايد، آن گاه فرمود اى فرزندان قيله آيا باز داشته مى شوم من از ارث پدر و حال آن كه شما در مرئى و مسمع من هستيد شما را مى نگرم و بانك شما را مى شنوم حاضريد و انجمن كرده ايد و دعوت مرا اصغامى فرمائيد و بر ظلم و ستمى كه بمن رسيده دانا و بينائيد و شما صاحبان عدت و عدت و خداوندان سلاح جنگ و مبارزت مى باشيد چند كه دعوت من متواتر مى شود اجابت نمى كنيد و فرياد مرا مى شنويد و داد نمى دهيد نه آخر شما بشجاعت موصوفيد و بخير و صلاح معروفيد و برگزيده برگزيد كانيد و از اشراف قبائل و سادات عشائر بشمار مى رويد شما طوائف عرب مقاتلها كرديد و در حروب و مغازى چه تعبها كه متحمل شديد و با سران قبايل و دليران مردم و طوائف روزگار مقابليها نموديد و آنها را مغلوب خود گردانيديد و گردن كشان روزگار را از پاى درآورديد و هرگز از ما خانواده دورى نمى نموديد و آن چه را كه بشما امر مى داديم فرمان مى برديد تا آنكه ببركت ما اهل بيت آسياى اسلام بگردش درآمد و شير روزگاران فراوان شد و خيرات و مبرات در دنيا بسيار كرديد و نخوت شرك و جاهليت خاضع و ذليل شد و جوشش دروغ و كذب فرو خوابيد و آتش كفر و شرك خاموش گرديد و دعوت هرج و مرج فرونشست و نظام دين بقوام آمد. فاطمه ى زهراء سلام الله عليها بدين كلمات چندان كه توانست استنصار نمود و بانواع شرائف و شجاعت آنها را بستود پس از آن در اثبات كفر و ارتداد آنها چنين فرمايشاتى بسرود و حجت را بما لامزيد عليه تمام فرمود فقالت

فانى حرتم بعد البيان و اسررتم بعد الاعلان و نكصتم بعد الاقدام و اشركتم بعد الايمان الا تقاتلون قوما نكثوا ايمانهم و هموا باخراج الرسول و هم بدءوكم اول مره اتخشونهم فالله احق ان تخشوه ان كنتم مؤمنين الا قد أرى ان أخلدتم الى الخفض و ابعدتم من هو احق بالبسط والقبض و خلوتم بالدعه و نجوتم من الضيق بالسعه فمججتم ما وعيتم و دسعتم الذى تسوغتم فان تفكروا انتم و من فى الارض جميعا فان الله لغنى حميد الا وقد قلت ما قلت على معرفه منى بالخذله التى خامرتكم و الغدره التى استشعرتها قلوبكم ولكنها فيضه النفس و نفسه الغيظ و خور القناه و بثه الصدر و تقدمه الحجه فدونكموها فاحتقبوها دبره الظهر نقبه الخف باقيه العار موسومه بغضب الله و شنار الابد موصله بنار الله الموقده التى تطلع على الافئده فبعين الله ما تفعلون و سيعلم الذين ظلموا اى منقلب ينقلبون و انا ابنه نذير لكم بين يدى عذاب شديد فاعلموا انا عاملون وانتظروا انا منتظرون.

اللغه: نكص من باب قعداى رجع على عقبيه- اخلدتم اى ركن و مال و باب قعدو منه اخلد الى ارض اى ركن و مال الى الدنيا و شهواتها- الخفض سعه العيش و منه عيش خافض اى واسع- وابعدتم اى تركتم اميرالمؤمنين- و خلوتم اى: انفردتم بالدعه اى بالراحه والهاء عوض عن الواو- فمججتم من باب قتل مج الماء من فمه اى رمى به- وعيتم اى حفظتم كنايه عن ببعتهم لاميرالمؤمنين يوم الغدير ثم نكثوا بيعتهم و تركوه فريدا وحيدا- دسعتم اى منعتم من دسع در منجد كويد دسع دسعا قاء ملاء فمه بقيئه و رمى به و اين كنايه است از اقبال صحابه با سلام و ادبار ايشان و اعراض آنها از اهل بيت رسول خدا (ص) مثل كسى كه آب زلال خوشگوارى را بنوشد پس از آن قى كند و آن را از دهن خارج بنمايد- تسوغتم من ساغ- اذا سهل- الخذله ترك النصر- خامرتكم اى خالطتكم- استشعر من الشعار و هو الثوب البدن- خور بفتح الخاء والواو: الضعف- بثه الصدر: الهم الذى لا يقدر صاحبها على الكتمان- و تقدمته الحجه اعلام الرجل قبل وقت الحاجه- فدونكموها ضمير راجع بخلافت و همچنين ضمير بعد از او والحقب بفتح الحاء و القاف حبل يشدبه رجل البعير الى بطنه كيلا يتقدم الى كاهله و هو غير الحزام والجمع احقاب- دبره الجرح فى ظهر البعير نقبه الخف رقه اسفل رجل البعير كنايه عن كونه اعرجالم يقدر على المشى- موسومه من الوسم و هوالعلامه

ترجمه: اكنون چه روى داده كه حيران شده ايد بعد از آن كه امر واضح و آشكار و روشن بود و اخفا نموديد و حال آن كه در حالت ظهور و اعلان بود و بعد از آن كه اقدام كرديد چرا پشت نموديد و بعد از آن كه ايمان آورديد چرا مشرك شديد آيا مقاتله و جنگ نمى كنيد با قومى كه عهد خود را شكستند و رسول خدا را خواستند از مكه اخراج نمايند و حال آنكه با شما ابتدا بقتال كردند آيا از ايشان مى ترسيد پس خداوند سزاوارتر است از اين كه از او بترسيد اگر از زمره ى مؤمنين باشيد اكنون نگرانم كه بجانب تنعم و آسايش ميل كرديد و آن كس كه در حل و عقد امر خلافت از شما سزاوارتر بود او را از مركز خلافت دور كرديد و با راحتى و تن آسائى خلوت كرديد و از شدت و سختى برفاهيت و وسعت درآمديد و علوم و معارف را پشت پا زديد و پرده برافكنديد از آن چه بپوشيديد و از دهن بيرون داديد آن چه بنوشيديد و آن چه را بسهولت تناول كرديد بسختى استفراغ نموديد اگر شما و همه اهل زمين كافر شوند همانا خداوند حميد و غنى است و احتياجى بشما ندارد و اين را بدانيد كه، من گفتم آن چه را كه گفتم با علم باين كه شما نصرت من نخواهيد كرد و دانا بودم بغدر و مگر شما كه دلها را فرو گرفته و كناره جوئى از ما با پوست و گوشت شما آميخته شده ولى چكنم كه دردها و المها در سينه ام جمع شده است اين سخنان كه شرح دادم دود حزن و اندوهى بود كه در دل خسته ى من متراكم شده و آه آتش افروزى بود كه از سينه ى دردمندم شعله كشد بحدى كه ديگر طاقت تحمل آن را نداشتم ناچار شدم كه اين اندوهها را از دل پر درد بيرون افكنم و خواستم كه حجت بر شما تمام كرده باشم اكنون بگيريد و به بريد اين شترى كه بناحق غضب نموديد و اين دابه ى خلافت و فدك را ماخوذ داريد او را آرام و منقاد خود شماريد و بآسودگى سوار شويد اما بدانيد كه پاى اين دابه ى مجروح و پشت او زخم دارد حمل آن عار و ننگ آن باقى و برقرار و بوسم غضب خداوند تعالى داغ دار و موسوم بودنش به ننگ هميشگى آشكار و پيوسته و متصل بنار غضب خداوندگار و كشاننده است راكب خود را بسوى ناريكه شكافنده قلب فجار و كفار نابكار است همانا خداوند نگران است بدانچه مى كنيد و مى دانيد ظالمان بكجا مى روند و مقام مى گيرند و من دختر پيغمبرى هستم كه بشير و نذير بود از براى شما و بعذاب شديد شما را بيم مى داد پس بكنيد آنچه كه مى توانيد ما نيز انتقام خواهيم كشيد اكنون شما منتظر آن روز باشيد ما نيز منتظر آن روز هستيم.

و يعجنى ذكر ابيات من قصيده فاخرة للشاعر المفلق الشيخ كاظم الازرى

نقضوا    عهد    احمد   فى   iiاخيه         واذاقوا     البتول     ما     iiاشجاها
يوم    جائت   الى   عدى   و   iiتيم         و   من   الوجد   ما   اطال   iiبكاها
فدنت  و  اشتكت  الى  الله  iiشكوى         والرواسى    تهتز    من    iiشكواها
لست دارى اذروعت و هى حسرى         عاند    القول    بعلها    و    iiابناها
تعظ    القوم    فى    اتم    iiخطاب         حكت   المصطفى   به   و   iiحكاها
هذه     الكتب    فاسئلوها    iiتروها         بالمواريث        ناطقا       فحواها
و    بمعنى    يوصيكم    الله   iiامر         شامل      للانام      فى      iiقرباها
فاطمانت   لها   القلوب   و   iiكادت         ان   تزول   الاحقا   دممن   طويها
ايها     القوم     راقبو    الله    iiفينا         نحن   من   روضه  الجليل  iiجناها
واعلموا   اننا   مشاعر   دين   iiالله         فيكم          فاكرموا          iiمثويها
و   لنا   من  خزائن  الغيب  iiفيض         ترد      المهتدون     منه     iiهداها
ايها     الناس     اى    بنت    نبى         عن     مواريثه     ابو     هازواها
كيف   يزوى   عنى  ترانى  iiعتيق         باحاديث     من     لدنه     iiافتراها
كيف    لم   يوصنا   بذلك   iiمولانا         و     تيما    من    دوننا    اوصاها
هل    رانا    لا    نستحق   iiاهتداء         واستحقت    تيم    الهدى    iiفهداها
ام     تراه    اضلنا    فى    iiالبرايا         بعد    علم   لكى   تصيب   iiخطاها
انصفوانى   من   جابرين   iiاضاعا         حرمة   المصطفى   و  مار  iiعياها

بالجمله چون فاطمه ى زهراء سلام الله عليها اين خطبه كه رخنه در آفاق ارضين و سماوات مى كرد بپاى برد ابوبكر ترسيد مبادا دل انصار نرم بشود و براى نصرت آن بانوى عظمى قيام كنند بدين كلمات در پاسخ آن مخدره آغاز سخن كرد و مردم را از جوش و خروش آرام كرد.

فقال يا ابنه رسول الله لقد كان ابوك بالمؤمنين عطوفا كريما رؤفا رحيما و على الكافرين عذابا اليما و عقابا عظيما فان عزوناه وجدناه اباك دون النساء واخا ابن عمك دون الرجال آثره على كل حميم و ساعده على كل امر جسيم لايحبكم الا كل سعيد و لايبغضكم الا كل شقى فانتم عتره رسول الله الطيبون والخيره المنتجبون على الخير ادلتنا و الى الجنه مسالكنا و انت يا خيره النساء و ابنه خيره الانبياء صادقه فى قولك سابقه فى وفور عفلك غير مردوده عن حقك و لا مصدوده عن صدقك والله ما عدوت راى رسول الله و لا عملت الا باذنه و ان الرائد لا يكذب اهله و انى اشهد الله و كفى به شهيدا انى سمعت رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم يقول نحن معاشر الانبياء لانورث ما تركناه صدقه لا نورث ذهبا و لافضه و لا دارا و لا عقارا و انما نورث الكتب والحكمه والعلم والنبوه و ما كان لنا من طعمه فلولى الامر من بعدنا ان يحكم فيه بحكمه وقد جعلنا ما حاولته فى الكراع والصلاح يقاتل به المسلمون و يجاهدون الكفار و يجالدون المرده الفجار و ذلك باجماع من المسلمين لم اتفرد به و حدى و لم استبد بما كان الراى فيه عندى و هذه خالى و مالى هى لك و بين يديك لانزوى عنك و لاندخر دونك و انت سيده امه ابيك والشجره الطيبه لبنيك لايدفع مالك من فضلك و لا يوضع من فرعك و اصلك حكمك نافذ فيما ملكت يداى فهل ترين اخالف فى ذلك اباك.

ابوبكر پاسخ گفت اى دختر پيغمبر پدر تو مؤمنان را مظهر كرم و كرامت و مظهر رحمت و رأفت بود و كافران را مصدر عنا و عذاب و مورد زحمت و نقمت و او پدر تو است نه پدر ديگر زنان و برادر پسر عم تو است نه برادر ديگر مردان و او على را از همه خويشاوندان و نزديكان گزيده مى داشت و على او را در هر كار رايت معاضدت و مساعدت مى افراشت همانا دوست ندارد شما را مگر سعيد و دشمن ندارد شما را مگر شقى شمائيد عترت رسول خدا و راهنماى بسوى جنةالماوى اى بهترين زنان و دختر بهترين پيغمبران سخن از در راستى و نصفت گفتى و بحضاقت عقل از همگان سبقت بردى هيچ كس ترا از حقوق تو دفع ندهد و ترا بكذب و فريه نسبت نكند سوگند با خداى كه من فرمان خداى را پس پشت نيندازم و حكم رسول خداى را ديگر گونه نكنم خداى را گواه مى گيرم كه من از رسول خدا شنيدم كه همى گفت ما جماعت پيغمبران ارث نمى گداريم از درهم و دينار و ضياع و عقار بلكه ميراث ما كتب و حكمت و علم و نبوت است و چيزى كه از ما بجاى ماند خاص كسيست كه بعد از ما بر مسند خلافت جاى كند و بهر چه خواهد فرمان كند و اين فدك و عوالى كه تو امروز طلب مى كنى من از براى تجهيز لشكر و اعداد سپاه و آلات حرب و ضرب مقرر داشتم تا مسلمانان در مجاهدت با كفار و مجالدت بافجار بكار برند و من در تقرير اين امر متفرد نبودم و بهواى نفس كار نكردم بلكه مسلمانان با من همدست و همداستان شدند و اين راى را بصواب شمردند و اينك در اموال و اتقال من راى تر است بهرچه خواهى فرمان مى كن تو سيده ى امت محمدى و از برا فرزندانت اصل طاهرى فضيلت ترا دفع نمى توان داد و منزلت و مكانت ترا بست نمى توان كرد حكم تو بر آن چه در دست من است از مال و حال روان است اما در كار فدك چه توانم كرد آيا تو مى پسندى كه من با پدر تو مخالفت آغاز و فرمان او را ديگر گونه سازم چون ابوبكر خواست باين مغلطه كاريها و روباه بازيها حق را به پوشاند و اين اكاذيب و افترائاتى كه بر رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بربست و نرمى و گرمى و آرامى كه بخرج آن مخدره داد بگمان اين كه مى تواند باطل را لباس حق به پوشاند و خود را عادل و بى غرض و بى طرف معرفى بنمايد ولى دوباره فاطمه زهرا (ع) چون درياى متلاطم بموج آمد و اكاذيب و اراجيف او را برملا كالنار على المنار فرمود فقالت:

سبحان الله ما كان رسول الله عن كتاب الله صارفا و لاحكامه مخالفا بل كان يتبع اثره و يقفوا سروه افتجمعون الى الغدر اعتلالا عليه بالزور و هذه بعد وفاته شبيه بما غوى له من الغوائل فى حيوته هذا كتاب الله حكما عدلا و ناطقا فصلا يقول يرثنى و يرث من آل يعقوب و ورث سليمان داود فبين عز و جل فيما و زع عليه من الاقساط و شرع من الفرائض و الميراث و أباح من حظ الذكران والاناث ما ازاج عله المبطلين و ازال لتظنى والشبهات فى الغابرين كلا بل سولت لكم انفسكم امرا فصبر جميل والله المستعان على ما تصفون.

فرمود پاك و منزه است خداوند همانا رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم جز بكتاب خداوند كار نمى گرد و هميشه پيرو قرآن بود شما بيرون قانون شريعت از در مكر و خديعت بعد از وفات پيغمبر افترائات برسول خدا بستيد و اين حيلها و مكرهاى شما بعد از وفات پدر بزرگوارم همانند آن مكر و خديعتى است كه در حياة او در ليله ى عقبه بقصد قتل او كمر بستيد و دبها را پر از ريگ كرده خواستيد شتر او را برمايند اگر شما مسلمانيد اينك كتاب خدا حاكم و عادل و فاصل بين حق و باطل است در قصه ى ذكريا عليه السلام مى فرمايد ذكريا عرض كرد پروردگار مرا فرزندى بخش كه ميراث از من و از آل يعقوب بر دو مى فرمايد داود از بهر سليمان ميراث گذاشت و همچنين بهره ذكور و اناث را معين فرمود حظوظ دختران و پسران را روشن ساخت و دست حيلت گران را از اجراى باطل و القاى شبهات باز داشت شما نيز اين جمله را مى دانيد و بهوا جس نفسانى و تسويلات و شيطانى وصول آمال و امانى را ساختگى همى كنيد لاجرم شكيبائى نيكو است من دل بر صبر نهادم و از خداوند استعانت مى جويم كه آن منتقم حقيقى كيفر كردار شما باين اكاذيب كه بر پيغمبر بستيد در كنار شما بگذارد، ابوبكر را ديگر مجال انكار نماند ناچار از در مكر و خديعت به تصديق آن مخدره زبان برگشاد و گفت:

صدق الله و رسوله و صدقت ابنته انت معدن الحكمه و موطن الهدى والرحمه و ركن الدين و عين الحجه لا ابعد صوابك و لاانكر خطابك هولاء المسلمون بينى و بينك فلدونى ما تلقدت و باتفاق منهم اخذت ما اخذت غير مكابر و لا مستبد و مستاثر و هم بذلك شهود.

ابوبكر گفت خدا و رسول راست گفته اند و تو اى دختر محمد از در راستى سخن كردى و توئى معدن رحمت و موطن هدايت و مصدر رحمت و عمود شريعت و عين حجت ترا از طريق صواب و سداد بر كنار ندانم و گفتار ترا انكار نكنم لكن جماعت مسلمانان بى آن كه مرا خواهشى باشد و رغبتى باين كار داشته باشم قلاده ى خلافت را بر گردن من افكندند اينك همگان حاضرند و ناظر بر آن چه من مى گويم گواهى دهند. باين كلمات ابوبكر تقصير را بگردن مهاجر و انصار انداخت ناچار فاطمه ى زهراء سلام الله عليها روى با مهاجر و انصار آورده و باين كلمات ايشان را مخاطب ساخت،

و قالت معاشر الناس المسرعه الى القيل الباطل المغضيه على الفعل القبيح الخاسر افلا يتدبرون القرآن ام على قلوب اقفالها كلا بل ران على قلوبكم ما اساتم من اعمالكم فاخذ بسمعكم و ابصاركم و لبئس ما تاولتم و ساء ما به اشرتم و شر ما منه اعنفتم لتجدن والله محمله ثقيلا و غبه و بيلا اذا كشف لكم الغطاء و بان ما ورائه الضراء و بدا لكم من ربكم ما لم تكونوا تحتسبون و خسر هنالك المبطلون.

اللغه المغضية من باب افعال من اغضى جمعه اغضاء و منه غض بصره يعنى راى منكرا و لاينهى عنه الاقفال جمع قفل و هو معروف والكلام استعاره- ران اى غلب- اعنفتم ماخوذ من العنف و هو الاخذ بالشده- غبه بكسر الغين المعجمه والتشديد بعنى فى يوم لايكون، و منه زر غبا تزدد حبا و بيلا اى شديد او منه عذاب و بيلا اى شديد والوبيل، الوخيم ضد الطرى والوبال الوخامه.

فاطمه (ع) فرمود اى مردم شتابنده بسوى گفتارهاى زشت و قبيح و اغماض كننده از كردارهاى ناپسنديده آيا در احكام كتاب خداى بنظر تحقيق نمى نگرند تا بدان كار كنند يا نيك مى انديشند و دانسته و فهميده نمى پرهيزند زيرا كه دلهاى ايشان مقفل و مختوم است همانا كردار زشت شما دلهاى شما را محجوب داشته و چشم و گوش شما را كور و كر ساخته چه زشت و ناپسند است تأويل شما كه بدستيارى آن حق را پايمال ساختيد و خلافت را از مركز خود تحويل داديد و بجاى اميرالمؤمنين عليه السلام بدلى زشت قرار داديد و معاوضه نكوهيده نموديد بخدا قسم كه حمل كيفر اين كردار وخيم و ناگوار و عاقبت اين كار سخت و ناهموار است گاهى كه پرده از كار برافتد و پوشيده ها آشكار گردد و عذاب خداوند قهار كه هرگز گمان نداشتيد در رسد كار كنان باطل زيان كار شوند و اهل باطل زيان خويش دريابند

فاطمه ى زهراء سلام الله عليها چون احتجاج خويش را خاتمه داد افتان و خيزان با چشم گريان و دل بريان خود را بر سر قبر پيغمبر رسانيد و چندان گريست كه خاك قبر را بآب ديدگان عجين نموده و اين اشعار بسرود

مرثيه ى فاطمه بر سر قبر پيغمبر

قد    كان   بعدك   انباء   و   iiهنبثة         لو  كنت  شاهدها  لم  يكبر iiالخطب
انا   فقدناك   فقذ   الارض  و  iiابلها         واختل   قومك  فاشهدهم  فقد  iiنكبوا
و   كل   اهل   له  قربى  و  iiمنزلة         عن   الاله   على   الادنين  iiمقترب
ابدت   رجال   لنانجوى  iiصدورهم         لما  مضيت  و  حالت  دونك الترب
تجهمتنا    رجال   و   استخف   iiبنا         لما  فقدت  و  كل  الارض مغتصب
و  كنت  نورا  و  بدرا  تستضاء iiبه         عليك  تنزل  من  ذى  العزة  iiالكثب
و   كان   جبريل   بالايات   iiيونسنا         فقد   فقدت   فكل   الخير   iiمحتجب
فليت   قبلك   كان   الموت  iiصادفنا         اذغبت   عناو  حالت  دونك  iiالكثب
انا   رزئنا   بمالم   يرز   ذو  شجن         من    البريه    لاعجم   ولا   عرب
سيعلم     المتولى    الظلم    iiحامتنا         يوم    القيمة    انى   سوف   iiينقلب
و  سوف  نبكيك ما عشنا و ما iiبقيت         منا    العيون    بتهمال   له   iiسكب
و   قد   رضينا   به   محضا  خليقة         صافى الضرائب والاعراق والنسب
فانت     خير     عباد    الله    iiكلهم         واصدق الناس حين الصدق iiوالكذب
و  كان  جبرئيل روح القدس iiزائرنا         فغاب   عنا   فكل   الخير  iiمحتجب
ضاقت   على  بلاد  بعد  ما  رحبت         و  سيم  سبطاك خسفا فيه لى iiنصب

اللغه هنبثة الدواهى الشديده- الخطب بفتح الاول و سكون الثانى جمعه خطوب و منه خطيب جليل اى امر عظيم- و ابل: المطر الشديد- ختل بفتح الاول والثانى بمعنى الغدر والحيلة- النجوى ابدى اى اظهر ما فى قلوبهم من البغض والعناد- تجهمتنا اى استقبلنا.

الكثب بالثاء المثلتة والكثيب والجمع كثب بمضتين، الرمل المستطيل- حام يحوم حوما اذا دار و منه من حام حول الحمى يوشك ان يقع فيها- تهمال من هملت عيناه اذا فاضت دموعا والضرائب الاشكال جمع ضريب و ضريب الشيئى مثله كناية عن اصول طاهره- فاطمه بعد از انشاء اين اشعار همچنان كه سيلاب اشكش متراكم بود با يك عالم حزن و اندوه بسوى خانه روان شد و اميرالمؤمنين انتظار مقدم او را داشت چون خورشيد جمال فاطمه از افق خانه طالع گرديد بسوى اميرالمؤمنين توجه فرمود و او را با اين كلمات جان گداز مخاطب نمود.

فقالت يابن أبى طالب اشتملت شملة الجنين و قعدت حجره الظنين نقضت قادمة الاجدل فخاتك ريش الاعزل هذا ابن ابى قحافه يبتزنى نحيلة ابى و بليغة ابنى والله لقد اجهر فى كلامى وألفيته الد فى خصامى حتى حبستنى القيله نصرها والمهاجره وصلها و غضت الجماعه دونى طرفها فلا دافع و لا مانع خرجت كاظمة و عدت راغمة اضرعت خدك يوم اضعت حدك افترست الذئاب وافترسك الذباب ما كففت قائلا و لا اغنيت باطلا و لا خيار لى ليتنى مت قبل هنيئتى و توفيت دون ذلتى عذيرى الله منك عاديا و منك حاميا ويلاى فى كل غارب ويلاى فى كل شارق مات العمد و وهنت العضد شكواى الى أبى و عدواى الى ربى اللهم انت أشد قوه و حولا وأحد باسا و تنكيلا.

اللغه الظنين المتهم- النقض بمعنى الفسخ والكسر- قادمة الاجدل جمعه قدامى على وزن حبارى اسم است از براى چهار پر يا ده پر كه در پيش بال پرندگان است- جدلت الحبل جدله جدلا فتلته محكما- والاجدل الصقر و هو من طيور الجارحة- والعباره كنايه عن قتل الشجعان- فخاتك و فى بعض النسخ بالنون. خات البازى يعنى فرود آمد باز براى شكار و خات خيا و خيوتا اى صوت والخوأت بالتخويف دوى جناح العقاب- الاعزل الاجرد الذى لا شعر له- ابتزنى من بزز يعنى اخذ منى قهر بحيله و بليغه مصغرا و فى بعص النسخ نحله و بلغة و هما بمعنى طعمه والارت- الد شديد العداوه فى الخصومه قيله اسم ام الاوس والخزرج- ما كففت اى ما منعت- هنيئتى العاده فى الرفق والسكون عذيرى الله يعنى عذرخواه من از تو خداوند است- عاديا اى تجاوز عن الحد- العمد بمعنى الاستوانه والمراد به رسول الله- ص- دهت اى ضغفت- عدوت فلانا عن الامر اى صرفته- تنكيل العقوبة

ترجمة عرض كرد اى پسر ابوطالب همانا خويشتن را در شمله پيچيده اى همانند جنين در رحم و در گوشه ى خانه روى از مردم پنهان كرده اى همانند شخص تهمت زده مگر تو آن نبودى كه شير شرزه واژدهاى دمنده بميدان قتال تاختى و ابطال رجال را پايمال آجال ساختى و چون عقابى كه از فراز به نشيب آيد براى صيد خود گردن كشان عرب را فريسه ذوالفقار خود مى نمودى چه شد كه امروز دستخوش مردم ذليل و زبون آمدى اينك پسر ابى قحافه عطيه ى پدر مرا و بلغه فرزندان مرا از من باز گرفت و بغضب آن را تصرف كرد و جهارا با من دق باب مخاصمت و مبارات مى كند امروز چند كه توانست در سخن گفتن بر من فزونى جست و بغلظت طبع و شراست خوى جسارت نمود و مردم اوس و خزرج بمن اعتنائى نكردند و مهاجران دست از حمايت من برداشته اند و اولاد قيله و ديگر مردمان چشمها فرو خوابانيدند و مرا ناديده انگاشته اند و در دفع ترك و تاز او هيچ دافعى و مانعى بجاى نماند همانا من با خشم و غيظ از خانه بيرون شدم و ذليل و زبون باز آمدم تو نيز خويشتن را در مضيق مذلت درانداختى آن روز كه منزلت و مكانت خويش را ديگر گون ساختى از پس آن كه گرگان عرب را فريسه ى شمشير آبدار نمودى امروز مگسان ترا فريسه ى خود ساخته اند و مردمان پست دست بر تو يافته اند منصب خلافت را مغصوب نمودند و عوالى فدك را مضبوط ساخته اند و من از سخن حق خويشتن دارى نكردم و از در باطل بيرون نشدم لكن نيروى اجراى حكم حق نداشتم كاش از اين پيش مى مردم و اين روز را نمى ديدم اكنون از اين سخنان كه در حضرت تو شكايت كردم خداوند عذرخواه من است اى واى بر شبهاى من اى واى بر روزهاى من سايه ى پدر از سرم رفت بازويم سست شد چكنم جز اين كه شكايت بنزد پدر برم و رعايت از حضرت داور خواهم آن گاه روى نياز بدرگاه خداوند چاره ساز آورد و گفت الها پروردگارا نيروى تو از همه كس افزونست و عذاب و عقاب تو از حوصله حساب بيرون است اين وقت اميرالمؤمنين فرمود لاويل عليك بل ويل على شانئك نهنهى عن وجدك يا بنة الصفوه و بقية النبوه فما و نيت عن دينى و لااخطات مقدورى فان كنت تريدين البلغة فرزقك مضمون و كفيلك مامون و ما اعدلك افضل مما قطع عنك فاحتسبى الله فقالت حسبى الله وامسكت.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود ويل و واى از براى تو مباد بر من خشم مگير اى دختر برگزيده ى موجودات و يادگار نبوت تو خود مى دانى و عالم هستى كه من در كار دين سستى نكردم و آنچه در خور بازوى من بود تقاعد نورزيدم اكنون از اين جوش و خروش آرام گير و آتش دل و شراره ى سينه ى خود را بآب صبر و شكيبائى خاموش فرما همانا خداوند كفيل امر و ضامن رزق تو است آنچه از بهر تو نهاده بهتر از آن است كه از تو قطع شده پس در راه خداوند طريق شكيبائى و مصابرت پيش دار لاجرم فاطمه عرض كرد خداوند متعال كفايت امر مرا خواهيد فرمود و خاموش گرديد .