سماعه از اصحاب حضرت صادق (عليه السلام) گويد: بخدمت امام صادق (عليه السلام) رفتم و آن حضرت به من فرمود: اى سماعه ، اين چه جنجالى بود ميان تو و شتربانت برخاسته بود؟! مبادا دشنام گو و بدزبان و لعنت كن باشى . عرض كردم بخدا جريان اين بود كه او به من ستم كرده بود. فرمود: اگر او بتو ستم كرده بود تو بر او پيش افتادى ، اين حركات از كردارهاى ما نيست و شيعيان خود را نيز بچمن حركاتى امر نمى كنيم . از پروردگار خود آمرزش بخواه و دوبار تكرار مكن .

در مذمت كسى كه مردم براى مصون بودن از شرش پرهيز مى كنند

امام صادق (عليه السلام) فرمود: رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود: بدترين مردم نزد خدا در روز قيامت كسانى هستند كه مردم براى مصون بودن از شر آنها اكرامشان مى كنند.
در خبر كوتاه ديگرى امام صادق (عليه السلام) فرمود:
من خاف الناس لسانه فهو فى النار.
كسى كه مردم از زبان او بترسند جايش در آتش است .

سركشى و تعدى

از امام صادق (عليه السلام) رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرموده :
ان اعجل الشر عقوبه البغى .
سريع ترين بديها از نظر عقوبت و كيفر، سركشى و تعدى است .
در خبر ديگر امام صادق (عليه السلام) فرمود: شيطان به ماءموران خود مى گويد ميان فرزندان آدم حسد و بغى يعنى سركشى بياندازيد، زيرا اين دو در نزد خدا با شرك برابرند.

قساوت و سخت دلى

از على بن عيسى روايت شده كه : خداى متعال در مناجات با موسى ابن عمران (عليه السلام) فرمود: «اى موسى ، آرزوى خود را در دنيا دراز مدار كه دلت سخت مى شود و آدم قسى القلب و سخت دل از من دور است».
امام صادق (عليه السلام) از اميرالمؤمنين على (عليه السلام) روايت كرده كه آن حضرت فرمود: در دل مردم دو خصلت خطور مى كند: خصلتى از شيطان و خصلتى از فرشته خصلتى كه از ملك و فرشته خطور مى كند رقت و فهم است و خصلتى كه از شيطان خطور مى كند سهو و سخت دلى است .

ظلم و ستمكارى

بيست و سه حديث درباره ظلم و عقوبت آن صادر شده كه بعضى از آنها از نظر خوانندگان محترم مى گذرد.
امام باقر (عليه السلام) فرمود: ظلم بر سه نوع است : ظلمى كه خدا مى بخشد و ظلمى كه نمى بخشد و ظلمى كه صرف نظر نمى كند. اما ظلمى كه خدا نمى بخشد، شرك بخدا است و ظلمى كه مى بخشد ظلم بنفس ‍ است كه شخص بين خود و خداى متعال مرتكب مى شود. و اما ظلمى كه خدا صرف نظر نمى كند، ديونى است كه مردم به همديگر دارند.
در خبر ديگرى مرد با شخصيتى از قبيله نخع بخدمت امام باقر (عليه السلام) آمد و عرض كرد من از زمان حجاج تاكنون فرماندار بودم ، آيا راه توبه براى من باز است ؟ آن حضرت سكوت كرد و پاسخ نفرمود. من دوباره سئوالم را تكرار كردم ، فرمود: نه . تا اينكه حق هر صاحب حقى را بخودش ‍ رد نمائى .
در خبر ديگر فرمود: چون پدرم على بن الحسين (عليه السلام) هنگام وفاتش فرا رسيد مرا احضار نمود و بسينه چسبانيد سپس فرمود: اى فرزندم ، تو را وصيت مى كنم به آنچه پدرم هنگام وفاتش مرا وصيت نموده و به آنچه كه پدرش به آن جناب سفارش فرموده ، و آن اينست كه :
يا بنى اياك و ظلم من لا يجد عليك ناصرا الا الله .
اى فرزند گرامى ، مبادا ستم كنى بر كسى كه ياورى در مقابل تو بجز خدا نيابد.
امام صادق (عليه السلام) در حديثى و با نقل از قول رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود:
من اصبح لاينوى ظلم احد غفر الله له ما اذنب ذلك اليوم ما لم يسفك دما او ياءكل مال يتيم حراما:
هر كس بامداد كند و قصد ظلم بكسى نداشته باشد، هر گناهى كه در آنروز مرتكب شده خداوند بيامرزد مادامى كه خون حرامى نريزد و يا مال يتيمى را بحرام نخورد.
در خبر ديگر فرمود: هر كه ظلم كند خداوند مسلط گرداند بر او كسى را كه ظلم كند بر او يا بفرزند او يا بفرزند فرزندش . راوى خبر گفت عرض كردم يابن رسول الله بچه مناسبت كسى ظلم مى كند خداوند ظالمى را بفرزندش ‍ يا فرزند فرزندش مسلط مى گرداند؟ فرمود: خداى تعالى مى فرمايد:
وليخش الذين لو تركوا من خلفهم ذريه ضعافا خافوا عليهم فليتقوا الله و ليقولوا قولا سديدا - النساء - (9).
بايد آن كسانى كه اولادى از خود باقى مى گذارند و از ستم بر آنها مى ترسند بايد كه خدا را پرهيزكارى كنند و گفتار درست و محكمى بگويند (32).

پيروى از هوى و هوس

امام صادق (عليه السلام) مى فرمود: از هوى و هوس هاى خود حذر كنيد همچنانكه از دشمنانتان حذر مى كنيد. زيرا براى مردان دشمن تر از پيروى هوى و هوس و درو كرده هاى زبانشان نيست .
از امام باقر (عليه السلام) - رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود: خداى تعالى مى فرمايد بعزت و جلالم و عظمت و كبريائيم ، و نور و علو و بلندى مكانم قسم كه بنده اى خواسته خود را بر خواسته من اختيار نكند جز آنكه امورش را پريشان كنم و دنيايش را درهم سازم و دلش را بدان مشغول دارم و از مال دنيا باو ندهم جز همانقدر كه مقدار او كرده ام . و بعزت و جلالم و عظمت و نور و علو و ارتفاع مكانم قسم كه بنده اى خواسته مرا برخواسته خودش برنگريد جز آنكه ملائكه من او را نگهدارى كنند و آسمانها و زمينها را متكفل رزق او گردانم و از پس تجارت هر تاجرى من پشتيبان اويم و دنيا مطيعانه بسوى او روى آورد.
اميرالمؤمنين على (عليه السلام) فرمود:
ان ما اخاف عليكم اثنتيين : اتباع الهوى و طول الامل اما تباع الهوى فانه يصد عن الحق و امام طول الامل فينسى الاخره :
يعنى : فقط از دو چيز بر شما مى ترسم ؛ آن دو چيز يكى پيروى هوى و هوس ‍ است ديگرى درازى آرزو. اما پيروى هوى و هوس شما را از راه حق باز مى دارد و اما درازى آرزو هم آخرت را از ياد شما مى برد.

مكارى - پيمان شكنى - فريبكارى

امام صادق (عليه السلام) فرمود كه رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرموده :
ليس منا من ماكر مسلما كسى كه به مسلمانى نيرنگ زند از ما نيست .
در خبر ديگر فرمود: هر كس كه نسبت به پيشواى بر حقى دغلى و پيمان شكنى كند روز قيامت با دهن كج وارد محشر مى گردد تا بدوزخ رود.
اصبغ بن نباته گفت اميرالمؤمنين على (عليه السلام) كه روزى بر منبر كوفه سخنرانى مى كرد فرمود: اى مردم بدانيد كه چنانكه نيرنگ و دغلى بد نبود من سياستمدارترين مردم بودم . بدانيد كه براى هر نيرنگى هرزگى بدنبال است و براى هرزگى ناسپاسى و خيانتى در پى . و آگاه باشيد كه نيرنگ و هرزگى و خيانت در آتشند.

دروغ و دروغگوئى

بيست و دو حديث در اين باره از ائمه اطهار (عليهم السلام) صادر شده كه برخى از آنها بنظر خواننده گرامى مى رسد.
امام باقر (عليه السلام) فرمود على بن الحسين (عليه السلام) بفرزندانش ‍ مى فرمود: از دروغ بپرهيزيد از صغيره اش و كبيره اش ، در هر مورد جدى يا شوخى ؛ زيرا كه هرگاه كسى دروغ كوچكى گويد به دروغ بزرگ نيز جرى مى شود. مگر فرمايش رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) را بياد نداريد كه فرموده است : بنده اى پيوسته راست مى گويد (يعنى راستگوئى ملكه او مى شود) تا اينكه خدا او را صديق نويسد و بنده اى پيوسته دروغ مى گويد تا اينكه خداوند او را كذاب نويسد.
امام باقر (عليه السلام) فرمود: خداى متعال براى جنس بديها قفلهائى قرار داده و كليدهاى آنها را شراب گردانيده و دروغ بدتر از شراب است .
معاويه بن وهب گفت از امام صادق (عليه السلام) شنيدم مى فرمود: نشانه و علامت آدم دروغگو آنست كه از آسمان و زمين و مشرق و مغرب بتو خبر مى دهد ولى هرگاه از حلال و حرام خدا چيزى از او بپرسى چيزى در چنته اش نيست .
در خبرى نزد امام صادق (عليه السلام) نامى از حائك (يعنى دروغ باف) برده شد كه دروغ باف ملعون است ، فرمود مقصود كسى است كه بر خدا و رسول او دروغ ببافد.
در خبرى ديگر اميرالمؤمنين على (عليه السلام) فرمود:
لا يجد عبد طعم الايمان حتى يترك الكذب هزله وجده :
بنده اى طعم ايمان را نمى چشد مگر آنگاه كه دروغگوئى را ترك كند چه شوخى باشد و چه جدى .
امام صادق (عليه السلام) فرمود: عيسى بن مريم (عليه السلام) فرموده :
من كثر كذبه ذهب بهائه .
هر كه زياد دروغ بگويد آبرو و نورانيتش زائل مى گردد.
در خبر ديگرى فرمود: سخن سه گونه است : سخن راست - سخن دروغ و سخنى كه باعث اصلاح ميان مردم باشد. از آن حضرت پرسيدند اصلاح ميان مردم چگونه است ؟ فرمود: سخنى درباره كسى مى شنوى كه اگر آنرا بطرف برسانى بد دل مى شود ولى شما كه به آن طرف بر مى خورى مى گوئى از فلانى شنيدم كه درباره تو سخن خوبى چنين و چنان مى گفت (و در چنين موردى كه اصلاح ميان مردم منظور شود دروغ گفتن مستحسن است).
در خبر ديگرى فرمود: هر دروغى يكروزى بازپرسى شود مگر در سه مورد:
اول در ميدان نبرد مردى با دشمن كيد كند در اين مورد گناهى بر او نيست . دوم مردى كه ميان دو كس را اصلاح كند بطوريكه با هر يك بر خلاف آن ديگرى برخورد نمايد. (مثل اينكه بهر كدام بگويد تقصير از تو است و طرف تو بى تقصير است و يا بر خلاف آنچه از بدگوئى نسبت بديگرى شنيده است بگويد تا دل آنها را بهم نزديك و نرم كند).
سوم مردى كه به خانواده اش چيزى وعده داده و قصد ندارد آنرا بانجام رساند.

دورو و دو زبان

امام صادق (عليه السلام) فرموده است :
من لقى المسلمين بوجهين و لسانين جاء يوم القيامه و له لسانان من نار.
كسى كه با دورو و دوزبان با مسلمانان برخورد نمايد روز رستاخيز با دو زبان آتشين بمحشر آيد.
امام باقر (عليه السلام) نيز فرموده : بدترين بندگان بنده ايست كه داراى دو رو و دو زبان است : در حضور برادرش او را تمجيد و تعريف مى نمايد و در غيابش گوشت او را مى خورد يعنى غيبت و بدگوئى مى كند.

قهر كردن برادران دينى از يكديگر

در وصيت مفضل نوشته است كه امام صادق (عليه السلام) مى فرمود: دو مرد بحالت قهر از هم جدا نشوند جز آنكه يكى از آنها مستحق بيزارى و لعنت است و چه بسا هر دو مستحق بيزارى باشند.
عرض شد قربانت ، اين جزاى ستمكار است از آندو، مظلوم چه تقصيرى دارد؟ فرمود: براى آنكه برادرش را براى صلح و آشتى با خويش دعوت نمى كند و از گفته او صرف نظر نمى كند. شنيدم پدرم مى فرمود: هرگاه دو نفر با هم نزاع كنند و يكى بر ديگرى پيروز شود، آنكه مظلوم واقع شده لازم است پيش آنكه بر او پيروز شده برود و بگويد: اى برادر، من بتو زور گفتم و من ستم كردم . تا باين طريق قهرى و متار كه مابين شان قطع شود زيرا كه خداى تبارك و تعالى حكيم و عادل است ، حق مظلوم را از ظالم مى ستاند.
در خبر ديگر امام صادق (عليه السلام) از رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) روايت كرده است كه فرمود: لاهجره فوق ثلاث : بيش از سه روز قهر و متاركه جايز نيست .
ابابصير گويد از امام صادق (عليه السلام) پرسيدم از مردى كه با خويش ‍ خود قطع مراوده مى كند براى اينكه بمذهب حق نيست ؟ فرمود سزاوار نيست قطع مراوده كند.
از امام صادق (عليه السلام) فرمود پدرم رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) مى فرمود: دو مسلمانى كه از همديگر قهر كنند و سه روز بر اين حال بمانند و با هم آشتى نكنند، هر دو از اسلام بيرون روند و مابين آنها دوستى و مودت دينى نباشد، و هرگاه يكى از آندو در حرف زدن با برادرش سبقت بگيرد، روز قيامت نيز در دخول بهشت بر آن ديگرى سبقت خواهد گرفت .

قطع رحم يا ترك رابطه خويشاوندى

امام باقر (عليه السلام) فرمود: در كتاب على (عليه السلام) است كه : سه خصلت است كه هر كه داراى آن سه خصلت باشد نميرد تا اينكه وبال آنها را ببيند: تجاوز بحقوق ديگران . ترك خويشاوندى . و قسم دروغ خوردن كه بدانوسيله با خدا مبارزه مى شود. و بدانيد كه سريعترين طاعتى كه ثوابش ‍ زود عايد صاحبش مى شود صله رحم است و براستى كه مردمى هستند كه فاجر و نابكارند ولى صله رحم بجا مى آورند و در نتيجه ثروت و دارائيشان زياد مى شود و ثروتمند مى گردند. و براستى كه قسم دروغ و ترك خويشاوندى خانه ها را ويران و مانند بيابان خشك از سكنه خالى مى گذارد و رابطه خويشى را قطع مى نمايد. و قطع رابطه خويشى موجب قطع نسل است .
امام صادق (عليه السلام) فرمود: رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرموده :
لا تقطع رحمك و ان قطعك .
با خويش خود قطع رابطه مكن اگرچه او با تو قطع كند.
از اميرالمؤمنين على (عليه السلام) روايت شده كه آن حضرت در خطبه اى فرمود:
اعوذ بالله من الذنوب التى تعجل الفناء.
پناه مى برم بخدا از گناهانى كه زود انسان را هلاك مى كنند. عبدالله ابن الكواء برخاست و عرض كرد يا اميرالمؤمنين ، آيا گناهانى هستند كه زود هلاك مى كنند؟ آن حضرت فرمود: آرى ، واى بر تو، آن قطع رحم است . بدانيد كه خاندانى با هم اجتماع مى كنند و به همديگر كمك مى كنند و از حال هم مى پرسند با اينكه بد كارند خداوند متعال روزى آنها را فراوان مى دهد و بالعكس خانواده اى از همديگر متفرق و قطع رحم مى كنند و صله بجا نمى آورند، خداوند آنها را محروم مى كند و روزيشان تنگ مى شود.
اميرالمؤمنين على (عليه السلام) در خبر ديگر فرموده است :
اذا قطعوا الارحام جعلت الاموال فى ايدى الاشرار:
وقتيكه خويشاوندى بريده شود اموال در دست اشرار افتد.

عقوق والدين يا ناسپاسى پدر و مادر

در مورد عقوق والدين 9 حديث وارد شده از جمله چند حديث ذيل است :
امام صادق (عليه السلام) فرموده : نزديكترين جمله و كمترين فاصله به عقوق والدين كلمه اف است (كه با گفتن اين كلمه بپدر و مادر ناسپاسى خود را ابراز نمائى) و اگر خداوند چيزى پست تر از اين كلمه مى دانست ، از آن نهى مى كرد (33).
رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرموده :
كن بارا و اقتصر على الجنه و ان كنت عاقا (فظا) فاقتصر على النار:
نيكوكار و نيكرفتار باش تا كاخ ‌نشين بهشت باشى و اگر عاق پدر و مادر و بدرفتار باشى بدوزخ بساز.
امام صادق (عليه السلام) فرمود: چون روز قيامت شود پرده اى از پرده هاى بهشت را برگيرند و هر ذيروحى از پانصد سال راه ، نسيم آن را احساس ‍ مى نمايد، مگر گروهى . راوى پرسيد آن گروه كيانند؟ حضرت فرمود: آنهائيكه عاق والدينند.
در خبر ديگر فرمود:
من نظر الى ابويه نظر ماقت و هما ظالمان له لن يقبل الله له صلوه .
هر كس با نگاه خشم آلود بپدر و مادرش نگاه كند - هر چند در حالى باشد كه نسبت باو ستمى روا داشته اند - خداوند نماز او را نمى پذيرد.
در خبر ديگر امام باقر (عليه السلام) از رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) روايت نموده كه آن حضرت ضمن يك سخنرانى فرمود:
«... از عقوق والدين بپرهيزيد، زيرا كه نسيم بهشت از مساحت هزار سال راه بمشام مى آيد ولى عاق والدين و قاطع رحم و پيرمرد زناكار و دامنكشان متكبر آنرا احساس نمى كنند. زيرا كبريائى فقط مخصوص پروردگار جهانيان است ...».
در خبر ديگر امام باقر (عليه السلام) فرمود: پدرم روزى مردى را ديد با فرزندش مى رفت و فرزند بر بازوى پدر تكيه كرده بود. فرمود: پدرم از بس از آن فرزند بدش آمد ديگر تا آخر عمرش با وى صحبت نكرد.

انكار و تيزى جستن از نسب

بابى است متضمن سه حديث كه مضمون آنها اينست كه :
امام صادق (عليه السلام) فرموده : هر كس حسب و نسب خود را انكار نمايد و از آن تبرى جويد بخدا كافر شده هر چند كم ارزش باشد.

كسى كه مسلمانان را بيازارد و خوار شمارد

هشام بن سالم گويد شنيدم كه امام صادق (عليه السلام) مى فرمود: خداى متعال فرموده است هر كس بنده مؤمن مرا بيازارد بايد با من اعلان جنگ دهد، و هر كس بنده مؤمن مرا گرامى دارد بايد از غضب من ايمن باشد. و اگر در ميان مشرق و مغرب از آفريدگانم بجز يك مؤمن با پيشواى عادلى نباشند، بعبادت آندو از جميع آنچه در زمين آفريده ام اكتفا مى كنم و آسمان هاى هفتگانه و زمينها بخاطر آندو برپا بمانند و از ايمانشان براى آنها انسى قرار مى دهم كه نيازمند انس گرفتن بچيز ديگرى نباشند.
امام صادق (عليه السلام) در خبر ديگرى فرمود: چون روز قيامت شود مناديى ندا كند كجايند روگردانان از اولياء و دوستانم ؟ پس گروهى كه چهره هايشان بى گوشت و بشكل اسكلت باشد برخيزند و حاضر شوند. پس گفته شود: اينان اند كه مؤمنين را آزردند و رو در روى آنها ايستادند و با آنها مخالفت كردند و بر آنها در دينشان سخت گرفتند. سپس دستور دهند آنان را بجهنم برند.
در خبر ديگر امام صادق (عليه السلام) از رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) روايت كرده كه آن حضرت فرمود:
قال الله تبارك و تعالى : من اهان لى وليا فقد ارصد لمحاربتى :
خداى تعالى فرموده است : هر كس بيك دوست من توهين نمايد بجنگ با من كمين كرده است .
از امام صادق (عليه السلام) - رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود:
خداى متعال فرمود: كسيكه بيك دوست من توهين نمايد براى جنگ با من كمين كرده است . بنده اى بمن تقرب نجسته است بچيزى كه محبوب تر باشد پيش من از آنچه واجب گردانيده ام بر او. و حقا كه گاهى بنده اى با انجام نوافل بمن تقرب مى جويد تا آنكه او را دوست مى دارم و چون دوست داشتمش گوش او مى شوم كه بدان مى شنود و چشم او مى شوم كه بدان مى بيند و زبان او مى شوم كه بدان سخن مى گويد و دست او مى شوم كه بدان از خود دفاع كند. اگر مرا بخواند، اجابت كنم ، اگر خواهشى كند عطا كنم و من در هيچ كارى كه انجام مى دهم ترديد ندارم بمانند ترديدى كه از مرگ مؤمن دارم زيرا كه او از مرگ بدش آيد و من ناخوش آيندى او را بد دارم .

كسى كه لغزشها و عيوب مؤمنين را جويا شود

امام باقر (عليه السلام) و امام صادق (عليه السلام) فرمودند: نزديكترين مرحله اى كه بنده اى بكفر قدم مى گذارد آنگاه است كه آن بنده با مردى در راه دين برادرى كند سپس خطاها و لغزشهاى او را بشمارد تا روزى او را بدان ها سرزنش نمايد.
امام صادق (عليه السلام) مى فرمايد: رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود:
يا معشر من اسلم بلسانه و لم يخلص الايمان الى قلبه لاتذموا المسلمين و لا تتبعوا عوراتهم فانه من تتبع عوراتهم ، تتبع الله عوراتهم و من تتبع الله تعالى عوراته يفضحه و لو فى بيته .
اى گروهى كه بزبان اسلام آورديد و ايمان خالص به دلهايتان جا نگرفته است ، مسلمانان را نكوهش نكنيد و عيوب آنان را پى جوئى نكنيد زيرا هر كس عيوب مسلمانان را پى جوئى كند، خداوند عيوب او را پى جوئى كند، و كسى را كه خداوند عيوبش را پى جوئى كند رسوايش گرداند هر چند در خانه اش باشد.
چند خبر ديگر بهمين مضامين بعبارات ديگر در اين مورد بيان شده است .

سرزنش مؤمنان

امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه مؤمنى را سرزنش نمايد خداوند در دنيا و آخرت او را سرزنش نمايد.
در خبر ديگر فرمود:
من عير مؤمنا بذنب لم يمت حتى يركبه :
هر كس مؤمنى را بگناهى سرزنش كند، نميرد تا آنكه خود همان را مرتكب شود.

غيبت و بهتان زدن

غيبت آنست كه كسى در غياب شخص آبرومندى حرفى زند كه اگر آنرا بشنود دلگير شود. اگر اين حرف و بدگوئى كه درباره وى نموده راست و درست باشد، غيبت است و اگر دروغ باشد بهتان است و در اين مورد شش ‍ حديث وارد شده كه چند حديث آن بنظر خواننده محترم مى رسد.
امام صادق (عليه السلام) از رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) روايت نموده كه آنحضرت فرمود: غيبت اثرش در دين مرد، سريعتر است از اثر خوره در درون شخص ؛ و فرمود: رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرموده :
الجلوس فى المسجد انتظار للصلوه عباده ما لم يحدث .
نشستن در مسجد بانتظار نماز عبادت است تا وقتيكه حدثى سر نزند.
عرض شد: مقصود از حدث چيست يا رسول الله ؟ فرمود: غيبت كردن است .
داود بن سرحان گفت از اباعبدالله (امام صادق) (عليه السلام) از غيبت پرسيدم ؛ فرمود: غيبت آنست كه ببرادر دينى خود كارى را كه نكرده است نسبت دهى و در پشت سرش امرى را كه خداوند بر او پوشانيده و حدى بر او اقامه نشده منتشر نمائى (34).
از امام صادق (عليه السلام) پرسيدند كفاره غيبت چيست ؟ فرمود: هر وقت بياد آن افتادى از خداوند براى كسيكه غيبتش نموده اى طلب آمرزش ‍ نمائى .
امام صادق (عليه السلام) فرمود: كسيكه بمرد مؤمن و يا زن مؤمنه اى بهتان زند چيزى را كه در او نيست ، خداوند او را در طينت خيال برانگيزد تا از عهده آنچه گفته است بيرون آيد. راوى پرسيد: طينت خبال چيست ؟ فرمود چركى است كه از فروج زنان زناكار بيرون آيد.

حرمت روايت بر ضرر مؤمن

مفضل گويد امام صادق (عليه السلام) بمن فرمود: هر كس خبرى به ضرر مؤمنى روايت كند و مقصودش اين باشد كه او را در نظرها خوار كند و آبرويش را بريزد و جوانمرديش را خراب كند تا از چشم مردم بيفتد، خداوند او را از ولايت و دوستى خود بيرون كند و بولايت شيطان كشاند و شيطان هم او را نپذيرد.
در خبر ديگر از امام صادق (عليه السلام) پرسيدند در حديث آمده كه :
عوره المؤمن على المؤمن حرام .
(عورت مؤمن بر مؤمن حرام است) مقصود چيست ؟ فرمود: مقصود اين نيست كه از بدن او قسمتى برهنه شود و تو ببينى بلكه مقصود آنست كه بر ضرر او چيزى بگوئى يا عيب او را آشكار نمائى .

نهى از شماتت مؤمن

امام صادق (عليه السلام) در حديثى فرموده :
لا تبدى الشماته لاءخيك فيرحمه الله و يصيرهابك .
در گرفتارى برادر دينى ات اظهار خوشى و شادمانى مكن تا خدا باو ترحم كند و آن گرفتارى را بتو دهد.
و فرمود:
من شمت بمصيبه نزلت باخيه لم يخرج من الدنيا حتى يفتتن بها.
هر كس در مصيبتى كه به برادرش وارد شده او را شماتت نمايد از دنيا نرود تا اينكه بهمان مصيبت گرفتار شود.

دشنام دادن

امام باقر (عليه السلام) از رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) روايت نموده كه آنحضرت فرمود: دشنام دادن مؤمن هرزگى و فسق است و جنگ با او كفر است ، و خوردن گوشت او (يعنى در پشت سرش بدگوئى كردن) گناه است حرمت مالش مانند حرمت خون اوست .
در خبر ديگرى آنحضرت فرمود:
لاتسبوا الناس فتكتسبوا العداوه بينهم :
بمردم دشنام ندهيد تا ميان آنها دشمنى كسب نمائيد.
از امام باقر يا صادق (عليهما السلام) روايت شده كه چون لعنتى از دهان كسى بيرون آيد در تردد باشد. اگر مجوزى پيدا كند (يعنى بطرفى كه لعنت شده مستحق لعن باشد) مى رسد وگرنه بصاحبش بر مى گردد.
امام باقر (عليه السلام) در خبر ديگر فرمود: هيچ انسانى چشم در چشم مؤمنى او را سرزنش نمى كند مگر اينكه به بدترين مرگها مى ميرد و سزاوار است كه همچو كسى بخير باز نگردد.

تهمت و سوء ظن

امام صادق (عليه السلام) فرمود: هرگاه مؤمنى برادر دينى خود را متهم نمايد ايمان از قلبش زايل شود چنانكه نمك در آب زايل شود.
در خبر ديگر فرمود: كسى كه برادر دينى خود را تهمت زند، ميان آنها حرمتى نمى ماند و كسى كه با برادر دينى خود مانند ساير مردم معامله كند از پيمان مودت و برادرى بيرون شده است .

كسى كه به برادر مؤمن خود خيرخواهى نكند

امام صادق (عليه السلام) مى فرمود شنيدم كه رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود: هر كس در حاجت برادر مؤمنش تلاش نمايد ولى غرضش برآورده شدن آن نباشد - يعنى با اخلاص كامل سعى در انجام آن ننمايد - بخدا و رسولش خيانت كرده است .